มูลนิธิเครือข่ายพลังสังคม ผนึกกำลังภาคประชาคมทั่วประเทศ ถอดรหัสความสำเร็จงานบุญประเพณีปลอดเหล้า ชู 6 เสาหลักยุทธศาสตร์ ประสานพลัง 5 ภาคส่วน สร้างนิเวศสุขภาวะ ยกระดับงานบุญประเพณีปลอดเหล้าเพื่ออนาคตของเยาวชน ภายใต้แนวคิด “วัฒนธรรมสร้างสุข ปลอดเหล้าปลอดภัย สู่นิเวศสุขภาวะ”

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับมูลนิธิเครือข่ายพลังสังคม และเครือข่ายงดเหล้า จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการยกระดับวิถีวัฒนธรรมงานบุญประเพณีปลอดเหล้าสู่พื้นที่ลดปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ ณ โรงแรมอมารี ดอนเมือง แอร์พอร์ต กรุงเทพฯ โดยมีนายพิทยา จินาวัฒน์ กรรมการบริหารแผนคณะที่ 1 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ และ นายวิษณุ ศรีทะวงศ์ ประธานมูลนิธิเครือข่ายพลังสังคม พร้อมด้วยภาคีเครือข่ายเจ้าภาพจัดงานประเพณี ผู้แทนประชาคมงดเหล้า และคณะทำงานจากทั่วประเทศ ร่วมถอดบทเรียนตลอดระยะเวลา 15 ปี เพื่อเปลี่ยนผ่านจากการรณรงค์จัดงานปลอดเหล้าชั่วคราว ไปสู่การสร้างระบบนิเวศสุขภาวะ และสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเติบโตอย่างปลอดภัยของเด็กและเยาวชนไทยในระยะยาว

สำหรับเวทีแลกเปลี่ยนได้จัดเสริมกิจกรรมให้ความรู้สถานการณ์ พรบ.เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับใหม่ ที่เข้ามาช่วยป้องกันเด็กและเยาวชน สร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยในงานบุญประเพณีและเทศกาลสำคัญจากสำนักงานคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทั้งนี้ในเวทีแลกเปลี่ยนยังสะท้อนถึงบทเรียนสำคัญว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงที่หลอมรวมค่านิยมใหม่ ผ่านการสานพลังทำงานร่วมกันอย่างไร้รอยต่อของ 5 ภาคส่วนหลัก ได้แก่ ภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ชุมชน กลุ่มเยาวชน และภาคเอกชนหรือธุรกิจ โดยมีชุดเครื่องมือขับเคลื่อนสำคัญ 6 เสาหลักเชิงยุทธศาสตร์ที่ใช้ข้อมูลนำทาง ประกอบด้วย การใช้ข้อมูลเชิงวิชาการและข้อเท็จจริงเชิงรูปธรรม (DATA) ที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์วัฒนธรรมท้องถิ่น การวางระบบและจังหวะก้าวในการทำงานที่ชัดเจน (FUNCTION) การเชื่อมโยงภูมิทัศน์ทางสังคมและประสานเครือข่ายปฏิบัติการ (NETWORK) การพัฒนาศักยภาพคนและองค์กรจิตอาสาตั้งแต่ระดับตำบลถึงอำเภอ (PEOPLE) การบริหารจัดการเวลาและปักหมุดหมายความสำเร็จในแต่ละเทศกาล (TIME) ตลอดจนการสร้างแรงบันดาลใจด้วยยุทธศาสตร์ที่ทรงพลังและเป้าหมายร่วมกันของคนในพื้นที่ (MOTIVATION) ซึ่งช่วยให้กลไกการทำงานสามารถปรับเปลี่ยนได้อย่างยืดหยุ่นตามสภาพแวดล้อมจริงของแต่ละชุมชน

นอกจากนี้บทเรียนจากในพื้นที่ ยังชี้ชัดถึงปัจจัยแห่งความสำเร็จที่ทำให้งานประเพณีปลอดเหล้ากลายเป็นความปกติใหม่ได้อย่างมั่นคง โดยเริ่มต้นจากการมีผู้นำชุมชนที่กล้าตัดสินใจและเป็นต้นแบบ การสร้างกติกาหรือธรรมนูญชุมชน จนนำไปสู่ประกาศท้องถิ่นและการติดตั้งป้ายถาวร การดึงความเชื่อและความศรัทธาต่อศาสนาและรากเหง้าวัฒนธรรมเดิมมาเป็นเกราะป้องกันทางใจที่ทรงพลังไม่แพ้การบังคับใช้กฎหมาย ตลอดจนการเสริมสร้างต้นทุนทางสังคมที่เปลี่ยนชาวบ้านจากคนดูให้กลายมาเป็นคนทำ และการผลักดันแกนนำเยาวชนคนรุ่นใหม่ผ่านหลักสูตรในสถานศึกษา ซึ่งก่อให้เกิดความภาคภูมิใจร่วมกันภายใต้สายสัมพันธ์ที่เอื้ออาทรแบบคนบ้านเดียวกัน ขอกันได้ ควบคู่กับการตรึงกำลังกระบวนการทำงานอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ ไม่เผลอและไม่แผ่ว เพื่อรักษาพื้นที่เดิมและพร้อมขยายผลสู่พื้นที่ข้างเคียง

อย่างไรก็ดี ภาคีเครือข่ายได้สะท้อนในเวทีว่า ยังต้องเผชิญหน้ากับคลื่นใต้น้ำและอุปสรรคท้าทายรอบด้าน ทั้งปัจจัยเสี่ยงอุบัติใหม่อย่างความเมาแบบใหม่ จากการแพร่ระบาดของน้ำกระท่อมผสมสารเคมีชนิดต่างๆ และบุหรี่ไฟฟ้าที่เจาะเข้าถึงกลุ่มวัยรุ่นได้อย่างรวดเร็ว แรงกดดันจากกลุ่มทุนที่พยายามผลักดันการแก้ไขกฎหมายเพื่อเอื้อประโยชน์ทางธุรกิจแอลกอฮอล์ อิทธิพลทางการเมืองและผลประโยชน์ในระดับพื้นที่ รวมถึงช่องว่างความรู้ความเข้าใจด้านกฎหมายของประชาชนและผู้ประกอบการ ทำให้เครือข่ายต้องเฝ้าระวังอย่างไม่ละสายตา สื่อสารเชิงรุกอย่างต่อเนื่อง และเกาะติดความคืบหน้าของร่าง พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับใหม่อย่างใกล้ชิด

ในช่วงท้ายของการประชุม ภาคีเครือข่ายได้ร่วมกันประกาศพันธสัญญาเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงสู่นิเวศสุขภาวะ โดยตระหนักร่วมกันว่า เส้นทางสู่ความยั่งยืนของงานบุญประเพณีปลอดปัจจัยเสี่ยงทั่วประเทศนั้น ไม่มีสูตรสำเร็จตายตัว บางพื้นที่อาจเติบโตอย่างมั่นคงต่อเนื่อง บางแห่งอาจเติบโตอย่างก้าวกระโดด หรือต้องปรับตามสถานการณ์และจังหวะของตนเอง แต่การร่วมกันค้นพบแนวทางระหว่างการเดินทาง จะกลายเป็นรากฐานและเส้นชัยสำคัญในการปกป้องเยาวชน พร้อมทั้งฟื้นคืนคุณค่า ความสุข และความปลอดภัยที่เป็นแก่นแท้ให้แก่งานบุญประเพณีสร้างสุข ปลอดเหล้า ปลอดภัย

ข่าว : ศุภกิตติ์ คุณา